Cognitieve bias; bias in sociale waarneming; beoordelingsfout.

Halo-effect

Halo Effect

Scheid het bewijs per kenmerk voordat je oordeelt; een heldere 'halo' mag niet het hele rapport verlichten.

Populariteit

Nut

Aliassen

halo-bias / halofout / halo-beoordelingsfout / soms afgezet tegen het horn effect / reverse halo effect.

Domeinen

Psychologie, sociale psychologie, organisatiegedrag, prestatiebeoordeling, onderwijs, marketing, consumentenperceptie.

Definitie

Het halo-effect is een beoordelingsbias waarbij een algemene indruk, of een opvallend kenmerk, oordelen over andere afzonderlijke kenmerken of kwaliteiten beinvloedt.

Mensen laten een sterke positieve eerste indruk vaak 'overlopen' in niet-verwante beoordelingen, zoals aannemen dat iemand die aantrekkelijk, zelfverzekerd, beroemd of succesvol is ook intelligenter, vriendelijker, competenter of betrouwbaarder is.

Iemand merkt eerst een opvallend positief kenmerk op.
Dat kenmerk schept een algemene gunstige indruk.
Die gunstige indruk kleurt vervolgens latere oordelen over andere eigenschappen.
De beoordelaar kan denken dat elke eigenschap apart wordt beoordeeld, terwijl de beoordelingen in feite door de algemene indruk worden beinvloed. Thorndikes oorspronkelijke artikel beschreef dit als beoordelingen van specifieke kwaliteiten die werden ingekleurd door een algemeen gevoel over de persoon.

Bij een sollicitatie kan een interviewer onder de indruk raken van de zelfverzekerde spreekstijl van een kandidaat en diezelfde kandidaat vervolgens als technisch capabeler, beter georganiseerd en verantwoordelijker beoordelen, ook zonder voldoende bewijs voor die afzonderlijke eigenschappen.

Voorbeeld: Edward L. Thorndikes studie uit 1920 naar beoordelingen van militaire officieren liet zien dat beoordelingen van eigenschappen zoals lichaamsbouw, intelligentie, leiderschap en karakter sterker en gelijkmatiger met elkaar correleerden dan verwacht, wat erop wijst dat een algemene indruk zogenaamd afzonderlijke evaluaties beinvloedde.
Waarom dit bij deze regel past: beoordelaars kregen de instructie om verschillende eigenschappen onafhankelijk te beoordelen, maar hun oordelen leken toch te worden beinvloed door een algemene positieve of negatieve indruk.

Sollicitatiegesprekken en prestatiebeoordelingen.
Beoordelingen van studenten door docenten.
Consumentenwaarneming van merken of producten.
Celebrity endorsements en influencermarketing.
Eerste indrukken in sociale interactie.
UX of productontwerp, waarbij een visueel gepolijste interface gebruikers kan laten aannemen dat het product betrouwbaarder is.

Gebruik het niet om te beweren dat elk positief oordeel bevooroordeeld is; soms hangen positieve eigenschappen echt met elkaar samen.
Verwar het niet met simpel aardig vinden; het kernprobleem is overloop van een eigenschap naar niet-verwante oordelen.
Behandel het niet als bewijs dat aantrekkelijke, beroemde of zelfverzekerde mensen daadwerkelijk competenter zijn.
Gebruik het niet wanneer het oordeel is gebaseerd op direct bewijs voor de specifieke eigenschap die wordt beoordeeld.

Ontwikkeld door: Edward L. Thorndike krijgt meestal de eer voor het introduceren van de term 'halo' in deze context; preciezer gezegd beschreef hij het als een 'constant error' in psychologische beoordelingen.
Jaar van ontstaan: 1920.
Land / context van oorsprong: Verenigde Staten; toegepaste psychologie en onderzoek naar personeelsbeoordeling, waaronder beoordelingen van militaire officieren en evaluaties op de werkvloer of in het onderwijs.

Scheid het bewijs per kenmerk voordat je oordeelt; een heldere 'halo' mag niet het hele rapport verlichten.