Filosofisch / wetenschappelijk redeneerprincipe

Wet van oorzaak en gevolg

Law of Cause and Effect

Stop niet bij correlatie. Vraag wat het resultaat heeft veroorzaakt, hoe het dit heeft veroorzaakt en welk bewijs een echte oorzaak van een toevalligheid onderscheidt.

Populariteit

Nut

Aliassen

causaliteit / causaliteitsprincipe / principe van oorzaak en gevolg / oorzakelijkheidsprincipe

Domeinen

Filosofie, logica, wetenschap, psychologie, systeemdenken, statistiek, causale inferentie, besluitvorming

Definitie

De wet van oorzaak en gevolg is het algemene principe dat gebeurtenissen, uitkomsten of toestanden meestal voortkomen uit een of meer eerdere oorzaken of omstandigheden, in plaats van dat ze zonder verklaring plaatsvinden.

Kernidee

Effecten verschijnen niet in isolatie; ze worden geproduceerd, beïnvloed of waarschijnlijker gemaakt door oorzaken.
In praktisch gebruik betekent de regel: om een uitkomst te begrijpen, onderzoek welke omstandigheden, acties, mechanismen of gebeurtenissen hebben bijgedragen aan het tot stand brengen ervan.

Hoe het werkt

Identificeer het effect of resultaat.
Zoek naar mogelijke voorafgaande oorzaken of bijdragende factoren.
Controleer of de oorzaak voorafging aan het gevolg.
Zoek naar een plausibel mechanisme dat oorzaak en gevolg met elkaar verbindt.
Scheiding echte oorzaak van loutere correlatie.
Overweeg meerdere oorzaken, omdat veel resultaten in de echte wereld worden veroorzaakt door verschillende samenwerkende factoren.

Praktijkvoorbeeld

Als een softwareteam zijn releaseproces verandert en productie-incidenten afnemen, suggereert de Wet van Oorzaak en Gevolg dat men zich afvraagt of het nieuwe proces heeft bijgedragen aan de verbetering.
De team moet echter nog steeds andere mogelijke oorzaken controleren, zoals minder releases, minder verkeer, betere monitoring, of niet-gerelateerde systeemwijzigingen.

Bekend voorbeeld

Voorbeeld: Het verband tussen roken en longkanker is een modern schoolboekvoorbeeld van causaal redeneren ondersteund door samenvallend bewijs.
Waarom het aan deze regel voldoet: De bewering is niet gebaseerd op één toevalligheid, maar op mechanismen, herhaalde observatie en brede epidemiologische ondersteuning.

Toepassingen / situaties waarin dit speelt

Onderzoeken waarom een probleem is opgetreden.
Oorzaakanalyse in techniek, operaties en veiligheid.
Wetenschappelijke uitleg en hypothesetoetsing.
Gedrag, gewoonten en gevolgen begrijpen.
Evaluatie van beleids-, bedrijfs- of productresultaten.
Het debuggen van software- of systeemstoringen.
Leren van fouten en herhaalde patronen.

Wanneer niet gebruiken of veelvoorkomend misbruik

Ga er niet van uit dat omdat twee dingen samen gebeuren, het ene het andere heeft veroorzaakt.
Ga er niet van uit dat de eerste zichtbare oorzaak de enige oorzaak is.
Negeer geen verborgen variabelen, verwarrende factoren of omgekeerde causaliteit.
Behandel de regel niet als een mystieke garantie dat elk persoonlijk resultaat een eenvoudige morele oorzaak heeft.
Verwar filosofische causaliteit niet met Newtons derde bewegingswet; "voor elke actie is er een gelijke en tegengestelde reactie" is een natuurkundewet, niet hetzelfde als de algemene Wet van Oorzaak en Gevolg.

Oorsprong

Uitgevonden door: Geen enkele uitvinder bezit het brede idee van oorzaak en gevolg.
Jaar van uitvinding: Geen. Het concept is oud en komt voor in filosofie, wetenschap, religie en recht.
Land / context van oorsprong: De taal van causaliteit ontwikkelde zich in vele tradities; de westerse filosofie verwijst vaak naar Aristoteles en later Hume, maar het idee is veel ouder en breder dan welke denker dan ook.

Korte praktische les

Wanneer er iets gebeurt, vraag wat het heeft veroorzaakt, maar verifieer het oorzakelijk verband voordat je conclusies trekt.